Vàikỷ niệm về Hoàng Châu Ký

TâyDuKý

Đặng Tiến

Nhànghiên cứu thẩm mỹ và nghệ thuật hát bội Hoàng Châu ký kết Tây du,sang Paris vào mùa đông cuối năm 1985, trong mấy tháng đểsưu tầm văn bạn dạng tuồng cổ còn lưu trữ trong số thưviện Pháp.

Bạn đang xem: Dàn sao 'tây du ký 1986' bám víu hào quang

Lúc đó,anh đã 65 tuổi, đang thôi chức Viện trưởng Viện sânkhấu với được phong học tập vị Giáo sư cùng về quê, sốngở Đà Nẵng. Đi công tác sưu tầm, nghiên cứu, nhưngcũng là ngao du để dối già.


*

Nhưnganh thao tác nghiêm túc, ngày ngày đi thư viện, cuốituần mới đi dạo với các bạn bè. Cuôc đời anh không cógì sẵn sàng cho bài toán Âu du: xuất thân từ nôngthôn, suốt thời trai trẻ thêm bó cùng với nông buôn bản vùng núirừng Quế Sơn, Quảng Nam; khi tập trung ra Hà Nội,chuyên hoạt động trong ngành hát bội, một nghệ thuậtdân gian vẫn phôi pha. Cơ mà anh là một trí thức uyênthâm, dỡ mở, hòa nhập rất nhanh với các giới Việtkiều, đa phần là chúng ta trẻ, thời đó còn bị gọilà «trí thức yêu thương nước». Anh gồm nhận xét đùavui: « Mìnhlàđứa nhà quê, điTây mong mỏi sẽtiếp xúc với các bậc trí thức tiên tiến, không ngờlại chạm mặt một bè bạn nhà quê». Dĩ nhiên đó là lờiđùa vui thân tình, mà lại gần với việc thật, mà chúng tôihiểu như một lời khen, từ bậc trưởng thượng.

Anh cómột đôi lần thủ thỉ với công bọn chúng Paris: mộtlần ở trong nhà Việt Nam, trực thuộc Hội Người nước ta tạiPháp, tôi không được dự. Một lần trong Ban Việt họcthuộc Đại học tập Paris 7, vày tôi dẫn nhập cùng thông dịch.Nói chuyện trước công bọn chúng về Hát Bội, là nghề củachàng, nhưng lại lần đó, trước cử tọa một Đại họcPháp, dịp bắt đầu, anh cũng… khớp! tuy vậy anh nóirất hay và thành công: vừa nói vừa diễn xuất cácđiệu bộ tuồng, mong lệ với tượng trưng, theo nhữngquy chế chặt chẽ.Và anh diễn xướng nhiều điệu hát:trong thẩm mỹ và nghệ thuật hát bội, duy nhất điệu hát Nam tuyệt hátKhách, diễn viên hoàn toàn có thể hát hàng trăm làn điệu khácnhau. Hôm đó, anh ký chỉ ngân nga một câu thân thuộc củaquê anh « chiều chiềulại ghi nhớ chiềuchiều…»câu hát chỉ gồm sáu trường đoản cú (âm) nhưng mà từ «chiều»láy lại bốn lần, anh đã luyến láy nhiều cách thức khácnhau, thính giả quá bất ngờ thích thú.

Giáo sưNguyễn Huy Bảo sẽ phát biểu khen ngợi, đa phần phấnkhởi lúc thấy nạm hệ trẻ còn lưu ý đến một nghệthuật cổ điển đang gồm cơ nguy bị thất truyền. ÔngBảo là bậc trí thức cao niên, đang là thầy các vị HuyCận, Xuân Diệu, năm sau cùng bậc trung học tập ở Huế,đã làm cho Khoa trưởng những trường Sư phạm với Văn khoa Sàigòn, khoảng 1955-1962; định cư trên Pháp ông thườngxuyên tham gia các buổi thì thầm tại Đại học tập Paris 7và ít khi khen ai – của cả học trò của bản thân mình là XuânDiệu xuất xắc Huy Cận lúc họ cho trần thuyết: nhắclại cụ thể như vậy, để hội chứng tỏ tác dụng của lốinói chuyện vừa thông thái, cụ thể mà năng động củaHoàng Châu Ký.

Thờigian làm việc Pháp, anh gần gũi với bác sĩ Bùi Mộng Hùng, hộitrưởng hội y học việt nam tại Pháp. Từng cuối tuần,anh Hùng kiến nghị lái xe chuyển anh đi rong chơi đây đó;sau một vài lần thì anh ước ao về nông buôn bản nghỉ ngơivới gia đình chúng tôi, tại ngoài thành phố Orléans, cáchParis hơn 100 km về phía Nam, kè sông Loiret và cạnhsông Loire, khiến cho anh ghi nhớ lại con sông Vu Gia vào thơThanh Quế, thuộc quê:

Nhàtôibên bờ Vu GiaTrướclà sông, phía sau nhà cũng sông.

Năm ấy,tự dưng trời những tuyết, anh say mê tuyết, mê thích chơitrong sân vườn với con chó mực, màu black tuyền bên trên tuyếttrắng, hay phải đi loanh xung quanh trên những con lộ nhỏ, men theonhững vườn táo, vườn lê trụi lá. Buổi chiều uốngmột ly rượu nhỏ, anh toá mở, vui tính cùng vui chuyện,thường kể những giai thoại chung quanh sân khấu Hát Bộivà chuyện vui về các nhà văn đơn vị thơ thương hiệu tuổi, kèm theonhững minh họa văn thơ. Anh đọc mang lại tôi, thậm chí còn cẩnthận ghi vào sổ tay tôi, câu ca dao:

Sôngsâuuốn khúc Cổ CòNướcxao Cổ Ngựa, gió lò Vũng Tăm.

Tôi ngạcnhiên bởi với con kiến thức sách vở của mình, Cổ Cò làtên bé sông giao thông giữa Đà Nẵng cùng Hội An ngày xưa,nay đang lấp, làm những gì mà uốn nắn khúc. Mãi sát đây, mùa xuân2009, bao gồm dịp tham quan du lịch cảnh núi non Hòn Kẽm Đá Dừng, quêanh, đi bên trên sông Thu Bồn, tôi bắt đầu được thấy và chiêmngưỡng cảnh quan khúc quành Cổ Cò, Cổ ngựa chiến và VũngTăm. Ven sông, còn có những buôn bản mạc trù phú với nhữngbến nước sầm uất. Ngày xưa, phần nhiều gánh hát bội đãghép sạp thuyền làm sân khấu lớn, có thể đi ngựathật, đấu kiếm thật, để hát xướng trên sông liêntiếp rất nhiều đêm trăng. Dừng tại Đèo Le, để ănthịt con gà «lên mâm», tôi mới sực nhớ ra nơihẻo lánh này, thời trước đã từng là một giao điểmxướng ca rộn rã, với gánh hát Đức Giáo, diễn xuấttừ thời… Gia Long. Lằn ranh giữa hai vùng hát bội,Đàng Nước cùng Đàng Đèo, là mẫu đèo này.

Xem thêm: Ý Nghĩa Hình Xăm Hoa Mẫu Đơn, 70+ Mẫu Hình Xăm Hoa Mẫu Đơn Đẹp Và Ý Nghĩa Nhất

Quêhương Quế sơn của Hoàng Châu cam kết là trung tâm của HátBội trải qua nhiều thế kỷ, cùng lời ca giờ trống đang thấmsâu vào tiết huyết fan dân. Dẫu vậy anh cam kết kể lại làanh cũng new thật sự lưu ý đến Hát Bội sau nàythôi, từ bỏ 1952, trong binh lửa chống Pháp, theo yêu cầuchính trị cơ hội đó, cùng theo nhiệm vụ Kháng chiến giaophó, chứ thời trẻ, là tín đồ theo tân học, anh khôngmấy quan tâm đến tuồng chèo. Mãi mãi này, khi tập kếtra hà nội thủ đô sau hiệp định Genève, anh bắt đầu thật sự tậphát, tập múa.

Đếnđây, các bạn đọc hoàn toàn có thể thắc mắc: phân tích vềvăn bản Hát Bội, câu hỏi gì phải sang tận Paris?

Xinđáp:vì thư viện hội Viễn Đông bác Cổ Pháp, Ecole Françaised’ Extrême Orient, viết tắt là EFEO, bao gồm tàng trữ tư liệuvăn học cổ, trong đó có một số văn bạn dạng Hát Bội, nhưbộ ĐườngChinhTây diễn truyện, đến 1556 trang, chữHán Nôm; ĐườngChinh Tây, hồi máy 17, 106 trang;và TâyDu ký kết DiễnNghĩa truyện, toàn bộ đến cả trămhồi và 2414 trang, vào nước không có. Tủ sách Hà Nộichỉ tất cả hai vở TâyDu cam kết Diễn Kịch, 4 và 3 hồi. AnhHoàng Châu ký làm việc cần mẫn dưới sự phía dẫncủa người quản thủ thư viện thời đó là bàChristiane Rageaud, nay lưu lại tên tuổi và công sức của con người củamột thiếu nữ Pháp đã suy nghĩ văn học tập Việt Namvà… tuồng Hát Bội mà nhiều học đưa Việt «tânthời» còn rẻ rúng.

*

Khi sắpvề nước, gắng vì mua bán những quà cáp loạn xị nhưnhiều người khác, thì anh nhờ vào tôi kiếm cho anh một bộcần câu thiệt oách, đồ vật móc tiến bộ – nghĩa là đắttiền. Tôi hỏi:« Anhlàm gì nhưng mà phung phínhư thế?». Đáp: « bản thân suốt đờigian nan vị trí quê mùa, nay về hưu, thích tất cả một dụng cụhiện đại để… đi câu chơi!»

Tôi lạinhớ mang đến một nhà cách mạng thuộc quê với anh, trongnhững năm sống lưu giữ đày tại Paris, khoảng 1920, cũng đicâu, với nghe nói là công ty tịch thứ nhất của hội Ái hữuthợ câu làm việc Paris, là Phan Châu Trinh.

Năm1986, tôi có dịp về nước, sinh sống Hà Nội, anh đón tiếptôi tận tình và rủ rê về sinh sống với anh, tận nhà con gáilà nhà thơ Ý Nhi và chồng Nguyễn Lộc đã chuyển côngtác vào TP hồ Chí Minh. Anh ở 1 mình vì mái ấm gia đình vẫnđịnh đô tại Đà Nẵng. Bình thường có bằng hữu đếnnấu nướng và thù tạc – vấn đề đó lẽ ra đề nghị giấukín, họ thường là những thiếu nữ trẻ đẹp.

Mộthôm anh hỏi: cậu đang thấy dòng cổng xóm bao giờchưa? cùng anh gửi tôi về nông thôn, vị trí anh đang côngtác thời sơ tán. Anh đưa tôi đi bởi xe Jeep mượn củaViện sảnh khấu, với khoe là co-măng-ca của thủ thướngPhạm Văn Đồng nhượng lại. Cái cổng làng bên dưới luỹtre không để lại gì nhiều tuyệt hảo trong tôi nhưngcái đêm nông xóm miền Bắc, còn đầy cực nhọc khăn, vớinhững gia đình nông dân nghèo, đã vướng lại trong tôinhiều kỷ niệm cụ thể về quê hương, khu đất nước,cũng như mẫu đêm sinh hoạt lại dưới chân Hòn Kẽm Đá Dừngquê anh, hai mươi năm sau, lúc về Đà Nẵng cho kịp ngàygiỗ anh.

*

Giáo sưHoàng Châu ký là bậc đàn anh trưởng thượng bên trên mọimặt, đang hạ chũm xem tôi như các bạn vong niên, cùng đối xửngang tầm, bởi vì đó, trong thâm tâm tưởng, tôi vẫn ghi nhớ anh nhưmột người các bạn với đông đảo tình cảm sâu lắng thânthiết duy nhất – do đó, bài xích này viết vào sự ngưỡngmộ thân thiết.

HoàngChâu cam kết là bậc trí thức uyên thâm với uyên bác, chủyếu là bạn tự học. Sinh trưởng tại nông thôn, lănlóc cùng với nông thôn, quê hương nghèo khó và gian khổ trongkhói lửa suốt thời gian trưởng thành, sở học của anhkhông vì chưng nhà trường xuất xắc thư viện, mà bởi vì vốn sống, vốnsuy nghĩ trên nền thiện chí với ý chí. Văn hóa, làm việc anh làtiềm năng tiếp thụ thiên phú, nhạy bén, tinh tế, sángsuốt, luôn luôn luôn chuẩn bị nới rộng lớn khơi sâu.

Gặp gỡvà gần cận anh ko được bao nhiêu ngày, nhưng lại nhữngcơ hội qua mau ấy đang để mãi trong ký ức tôi một tấmgương sáng, nghiêm nghị nhưng hồn nhiên với hiền hậu.